• Życiorys
• Twórczość i Poezja
• Kalendarium

Życiorys
Przyszły autor Księgi ubogich urodził się 12 grudnia 1860 roku we wsi Szymborze pod Inowrocławiem na Kujawach, w ubogiej rodzinie chłopskiej. Jego ojciec, Piotr, nie umiał czytać ani pisać. Pierwszą edukację odebrał przyszły poeta od matki - Józefy z Kloftów. Potem zaś uczęszczał do jednoklasowej szkoły elementarnej w Szymborzu, gdzie zwrócił na siebie uwagę zdolnościami rysunkowymi. W roku 1870, za poparciem zamożnego ziemianina - Józefa Kościelskiego - umieszczono chłopca w gimnazjum w Inowrocławiu. Ciężki warunki materialne oraz trudności w zaaklimatyzowaniu się w nowym środowisku spowodowały, że młodemu Kasprowiczowi nauka nie szła dobrze powtarzał: dwie klasy. Ważną rolę w rozwoju ideowym Kasprowicza odegrała działalność w tajnym kółku młodzieżowym, które za patrona obrało sobie głośnego w swoim czasie poetę romantycznego - Wincentego Pola. Właśnie zrzeszonym w kółku znajomym i przyjaciołom udostępniał począ tkują cy wierszopis swoje utwory poetyckie. Z tych też czasów, z roku 1878, pochodzi pierwszy drukowany wiersz Kasprowicza, opublikowany w poznańskim tygodniku "Lech". Okres pobytu w Inowrocławiu zakończył się niespodziewanie w roku 1880, kiedy po gwałtownym zają ciu z jednym z profesorów, Kasprowicz wystą pił ze szkoły i wkrótce opuścił swoje rodzinne strony. Rozpoczą ł wówczas tułaczkę po gimnazjach zaboru pruskiego w celu uzyskania matury: uczył się w Poznaniu i w Opolu, nieco dłużej w Raciborzu. Wszędzie jednak usuwano go za manifestowanie polskości i działalność w patriotycznych zwią zkach młodzieżowych. Równocześnie jednak młody Kasprowicz uświadamiał sobie coraz wyraźniej swoje powołanie poetyckie: dużo pisał, a w roku 1882 - za wstawiennictwem Józefa Ignacego Kraszewskiego - opublikował garść utworów w warszawskim tygodniku "Kłosy". Ten trudny okres zakończył się w 1884 roku, kiedy 24-letni poeta otrzymał w Poznaniu upragnione świadectwo dojrzałości. W tym samym roku rozpoczą ł studia filozoficzne i historyczne na uniwersytecie w Lipsku. Tutaj przeją ł się myślą socjalistyczną i brał udział w korektach pierwszego polskiego wydania Kapitału Marksa. Brak pieniędzy na dalszą naukę już po czterech miesią cach zmusił Kasprowicza do opuszczenia Lipska i przeniesienia się do leżą cego bliżej stron rodzinnych Wrocławia. Tutaj rozpoczą ł studia historyczne. Przebywają c we Wrocławiu, od roku 1885 Kasprowicz zaczą ł regularnie drukować swoje wiersze i bojowe patriotyczne artykuły. Pracował w zwią zku utopijnych socjalistów niemieckich pod nazwą Pacific. Zakończyło się to bardzo niepomyślnie: w roku 1887 Kasprowicz został aresztowany a następnie w głośnym procesie socjalistycznym skazany na sześć miesięcy pozbawienia wolności. W tym okresie poeta odszedł od socjalizmu, a zbliżył się do ludowego programu warszawskiego "Głosu" oraz ideologii Ligi Polskiej. Jedną z głównych przyczyn przełomu było niedocenianie przez ówczesny socjalizm doniosłości walki narodowowyzwoleńczej. W konsekwencji Kasprowicz zbliżył się do Narodowej Demokracji i odtą d do końca życia pozostał jej sympatykiem. W 1886 roku Kasprowicz ożenił się z Teodozją Szymańską - osobą , o której dzisiaj niewiele wiemy. Małżeństwo to okazało się wielką pomyłką ; z powodu zupełnego braku porozumienia po kilku miesią cach Kasprowicz opuścił żonę, która - już po uzyskaniu formalnego rozwodu - zmarła, najprawdopodobniej śmiercią samobójczą . Tragiczne dzieje tego zwią zku odcisnęły trwały ślad w psychice poety, rodzą c u niego między innymi poczucie winy tak wyraźne w jego późniejszej twórczości. Skreślony z listy studentów uniwersytetu z powodu niezaliczenia wykładów, we wrześniu 1888 opuścił na zawsze Wrocław, przenoszą c się do Lwowa. Kasprowicz rozpoczą ł okres stabilizacji życiowej. Zwią zał się już na stałe ze Lwowem i wszedł w skład redakcji "Kuriera Lwowskiego", gdzie ogłaszał rozprawy literackie, recenzje teatralne i wiersze. W tym właśnie czasie (w grudniu 1888r.) ukazały się też jego Poezje - debiut ksią żkowy, grupują cy dorobek poetycki lat studenckich. Od tego czasu wszystkie niemal ksią żki wydawał Kasprowicz we Lwowie. W 1892 roku zakochał się w Jadwidze Gą sowskiej - kobiecie młodej, wykształconej i oczytanej. Wkrótce potem, w styczniu 1893 r. zawarł z nią zwią zek małżeński. Z Jadwigą miał Kasprowicz dwie córki: Janinę (ur. 1893) i Annę (ur. 1895). Drugie małżeństwo poety obfitowało w przejęcia nie mniej dramatyczne niż pierwsze. W roku 1899 Jadwiga nawią zała romans z przebywają cym wówczas we Lwowie głośnym pisarzem, Stanisławem Przybyszewskim, i po upływie dwóch lat ostatecznie odeszła od męża, pozostawiają c przy nim obie córki. Wypadki te wywarły wstrzą sają ce wrażenie na Kasprowiczu: tylko wytężona praca pozwoliła mu po dłuższym czasie wrócić do równowagi. Znaczną rolę w tej psychicznej rekonwalescencji odegrały wówczas liczne podróże poety: jeszcze w roku 1895 poznał Alpy, a potem kilkakrotnie wyjeżdżał do ukochanych przez siebie Włoch. W roku 1905 wyprawił się do Paryża i Londynu czego owocem był ksią żka O bohaterskim koniu i walą cym się domu. Jeszcze za czasów narzeczeństwa z Jadwigą po raz pierwszy ujrzał tatry, które wywarły na nim wielkie wrażenie i które od tego czasu raz po raz odwiedzał. Prawdopodobnie w roku 1903 "odkrył" Poronin, w której to wsi przebywał odtą d bardzo często, powszechnie lubiany przez miejscowych górali. Kasprowicz przeniósł się do Poronina na całe dwa lata: okres ten wypełniły wycieczki w góry i wytężona praca literacka. Porzucił w tym czasie dziennikarstwo, z którego dotą d się utrzymywał. Kasprowicz zaczą ł teraz myśleć o rozpoczęciu działalności naukowej. Jeszcze w roku 1904 doktoryzował się na podstawie pracy o poezji teofila Lenartowicza. W niedługi czas potem na Uniwersytecie Lwowskim utworzono specjalnie dla Kasprowicza katedrę literatury porównawczej i mianowano go profesorem nadzwyczajnym. Ostatecznie od roku 1909 poeta pracował przez kilkanaście lat jako profesor nadzwyczajny, potem zaś zwyczajny Uniwersytetu Lwowskiego. Wkrótce nastą piło ważne wydarzenie w życiu osobistym Kasprowicza. W roku 1911 zawarł on trzeci w swoim życiu zwią zek małżeński z młodą Rosjanką - Marią Bunin (podobno krewną znakomitego pisarza rosyjskiego - Iwana Bunina), poznaną cztery lata wcześniej w Sorrento we Włoszech. To późno zawarte małżeństwo było o wiele szczęśliwsze od poprzednich, pozwoliło Kasprowiczowi wrócić do pełnej równowagi psychicznej, napełniło jego twórczość optymizmem pogodą . Maria Kasprowiczowa opisała dzieje tego niezwykłego zwią zku w swoim Dzienniku - ważnym źródle do poznania wybitnej indywidualności autora Hymnów i cennym ze względu na niemałe walory literackie. W czasie pierwszej wojny światowej Kasprowicz przebywał począ tkowo w Poroninie, działają c razem ze Stefanem Żeromskim w tajnej organizacji niepodległościowej, a potem przez dłuższy okres we Lwowie, gdzie zajmował się pracą naukową . Po odzyskaniu niepodległości zdecydował się pozostać we Lwowie na stałe, nie wrócił do rodzinnej Wielkopolski. W tym czasie piastował godność rektora Uniwersytetu Jana Kazimierza (1921-22). W odrodzonej Polsce pełnij wiele funkcji społecznych, zajmował się działalnością polityczną , między innymi w roku 1920 brał udział w akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach. Pod koniec życia zbierał ze wszystkich stron wyrazy uznania i hołdy oraz cieszył się opinią największego poety polskiego od czasów Mickiewicza i Słowackiego. Ostatnie lata życia Kasprowicza mają wymowę wręcz symboliczną . Ze względu na zły stan zdrowia (choroba serca, cukrzyca) w roku 1923 opuścił Lwów i przeniósł się do poronińskiego zacisza. Tutaj kupił dom na przysiółku Harenda i nawią zał bliższe i serdeczniejsze kontakty z poronińskimi góralami. W ten sposób, u schyłku życia, powrócił w środowisko, z którego wyszedł: na wieś, do ludu. Koniec rzeczywiście był już bliski. W rok po zamieszkaniu na Harendzie powalił poetę atak choroby, z której już się nie podniósł. Zmarł 1 sierpnia 1926 roku. Zgodnie z jego ostatnią wolą pochowano go w todze rektorskiej, gdyż do swojej pracy uniwersyteckiej przywią zywał wielką wagę. Pogrzeb odbył się na cmentarzu zasłużonych w Zakopanem, po siedmiu latach prochy Kasprowicza przeniesiono z powrotem na Harendę, gdzie spoczęły w specjalnie wybudowanym grobowcu. W tym samym grobowcu pochowano zmarłą w roku 1968 trzecią żonę poety - Marię.

Twórczość i Poezja
Jan Kasprowicz pozostawił po sobie twórczość tak bardzo różnorodną , że koniecznością staje się wyodrębnienie w niej pewnych grup. Tak więc obok działalności poetyckiej i dramaturgicznej wspomnieć trzeba o ogromnym dorobku translatorskim poety, ilościowo kilkakrotnie przewyższają cym jego twórczoą ć oryginalną . Kasprowicz tłumaczył niemal całe życie - co najmniej od czasu pobytu w Lipsku - i to z kilku języków. Pierwszy przekład ogłosił w roku 1884, w formie ksią żkowej zaś - w roku 1887. Szczególne znaczenie mają Kasprowiczowskie tłumaczenia z literatury angielskiej (między in-nymi dzieł ukochanego poety - Percy Shelleya). Przekładał też wiele z literatury niemieckiej, francu-skiej, włoskiej, norweskiej, belgijskiej, holenderskiej, czeskiej, hinduskiej, z greki i łaciny. Dorobek ten pod względem artystycznym bardzo nierówny, w większości wypadków jest dziś poetycko martwy. Mi-mo to daje świadectwo niesłychanej wprost pracowitości poety. Z innych rodzajów działalności pisarskiej Kasprowicza należy wymienić jego bojową , patrio-tyczną publicystykę lat młodzieńczych, jego zajmują ce recenzje teatralne, artykuły krytycznoliterackie oraz reportaże z okresu lwowskiego jego popularne broszury historyczne, wreszcie - prace edytorskie oraz naukowe z dziedziny historii literatury. Kasprowicz brał żywy udział nie tylko w życiu literackim i kulturalnym, ale także społecznym i politycznym swej epoki. Był człowiekiem o wielkiej wszechstron-ności również na życie towarzyskie i rozrywkę. Otacza-ło go grono przyjaciół - wybitnych twórców okresu Młodej Polski - zaś szczególnie serdeczne więzy łą czyły go ze znacznie od siebie młodszym poetą , Leopoldem Staffem, również zwią zanym ze środowiskiem artystycznym Lwowa.

Dzieła oddzielnie wydane:
Poezje
Chrystus
świat się kończy
Z chłopskiego zagonu

Cykle poetyckie:
Anima Lachrymans
Miłość
Krzak dzikiej róży

Utwory dramatyczne:
Bunt Napierskiego
Bunt nocy świętojańskiej
Uczta Herodiady

Hymny:
Giną cemu światu
Moja pieśń wieczorna
Salve Regina

Proza poetycka:
O bohaterskim koniu i walcym się domu

Cykle poetyckie:
Ballada o słoneczniku
Chwile

Dzieła zbiorowe:
Dzieła poetyckie
Księga ubogich
Sita
Marchołt gruby a sprośny
Mój świat
Wybór poezji

Kalendarium
12 XII 1860 r. narodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu pod Inowrocławiem
1870 r. nauka w pruskich gimnazjach w Inowrocławiu, Poznaniu, Opolu, Raciborzu
1874 r. członek konspiracyjnego Towarzystwa Filomackiego im. Wincentego Pola
1884 r. kilkumiesięczne studia na uniwersytecie w Lipsku, nawią zanie kontaktów z działaczami socjalistycznymi
1884-1888 r. studia na Uniwersytecie Wrocławskim
1885 r. rozpoczęcie działalności publicznej z myślą o przyszłym zawodzie dziennikarza lub pracy naukowej na uczelni
1886 r. ślub z Teodozją Szymańską (zwią zek kilkumiesięczny)
1887 r. dwukrotnie aresztowany i skazany na sześć miesięcy więzienia za działalność socjalistyczną
15 V 1888 r. wyjście na wolność i relegowanie Uniwersytetu Wrocławskiego
1888-1889 r. Lwów, redaktor "Kuriera Lwowskiego"
1893 r. ślub z Jadwigą Gą sowską (do r. 1901)
1902-1906 r. recenzent teatralny "Słowa Polskiego"
1904 r. doktorat na Uniwersytecie Lwowskim na podstawie pracy o liryce Teofila Lorentowicza
1909 r. objęcie katedry komparytystyki literackiej
1911 r. ślub z rosjanką Marią Bunin
1920 r. uczestnik akcji plebiscytowej na Warmi i Mazurach
1921-1922 r. rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza
1924 r. zamieszkanie na Harendzie w Poroninie
1 VII 1926 r. śmierć Jana Kasprowicza

"Mam lat dwadzieścia i jeden.
Radzono mi, żebym został malarzem,
przecież ja więcej czując powołania do literatury,
myślę się temu zawodowi poświęcić".
(Racibórz, 1882 r.)

Wielki musiał być Makabunda
- widać mu to z oczu i
z tej wichrowatej czupryny.

(Makabunda - wg lwowiaków znaczy
lwowski batiar
, czyli coś pośredniego
między łobuxiakiem a włóczykijem - Lwów 1892 r.)

Nikomu niczego nie zazdrościł,
od nikogo niczego nie wymagał,
o nikim źle nie mówił
(Przyjaciele o Kasprowiczu,

gdy młodzi poeci przyklękali wręczając mu swe książki
- Lwów 1913 r.)

"O was mówię,
gdy mówię o sobie
- pisał Kasprowicz
mieszkając w Harendzie.
(Harenda, 1924 r. )